The proverbs of Ladino Forever: sayings from the Sephardic kitchen table, the wisdom of our grandmothers in Judeo-Spanish, each with its meaning in English and up to six more languages.
Ken oye a la djente se kita de la mujer
Whoever listens to people ends up leaving his wife.
Marido en kaza dolor de keshada
A husband at home is a pain in the jaw.
Evdeki bir koca tam bir baş belasıdır.
Un marido en casa es un dolor en la mandíbula.
בעל בבית הוא קוץ בלסת.
Un mari à la maison est une douleur à la mâchoire.
Un marito a casa è un dolore alla mascella.
Um marido em casa é uma dor na mandíbula.
Ένας σύζυγος στο σπίτι είναι ένας πόνος στο σαγόνι.
الزوج في المنزل هو ألم في الفك.
El melon i la mujer son muy kolay a eskojer, ama el karpuz i el ombre no son
Melon and woman are very easy to choose, but watermelon and man are not.
Kavun ile kadını seçmek çok kolaydır, ama karpuz ile erkeği seçmek öyle değildir.
El melón y la mujer son muy fáciles de escoger, pero la sandía y el hombre no.
קל מאוד לבחור מלון ואישה, אבל אבטיח וגבר – לא.
Le melon et la femme sont très faciles à choisir, mais la pastèque et l'homme ne le sont pas.
Il melone e la donna sono molto facili da scegliere, ma l'anguria e l'uomo no.
O melão e a mulher são muito fáceis de escolher, mas a melancia e o homem não.
Το πεπόνι και η γυναίκα είναι πολύ εύκολο να επιλεγούν, αλλά το καρπούζι και ο άντρας όχι.
الشمام والمرأة سهلان في الاختيار، أما البطيخ والرجل فلا.
La tierra vale tanto, komo el ombre ke la lavora
The land is worth as much as the man who works it.
Arazi, onu işleyen adam kadar değerlidir.
La tierra vale tanto como el hombre que la trabaja.
האדמה שווה כמו האיש שעובד אותה.
La terre vaut autant que l'homme qui la travaille.
La terra vale quanto l'uomo che la lavora.
A terra vale tanto quanto o homem que a trabalha.
Η γη αξίζει όσο και ο άνθρωπος που την καλλιεργεί.
الأرض تساوي بقدر الرجل الذي يعمل فيها.
Tu marido ke te kera komo la sal
A husband who loves you like salt (dearly, as something essential). (uncertain)
Seni tuz gibi seven bir koca (candan, gerekli bir şey olarak). (belirsiz)
Un marido que te quiere como a la sal (caro, como algo esencial). (incierto)
בעל שאוהב אותך כמו מלח (ביוקר, כמשהו חיוני). (לא בטוח)
Un mari qui vous aime comme du sel (Chère, comme quelque chose d'essentiel). (Incertain)
Un marito che ti ama come il sale (caro, come qualcosa di essenziale). (incerto)
Um marido que te ama como sal (carinhosamente, como algo essencial). (incerto)
Ένας σύζυγος που σε αγαπάει σαν το αλάτι (στοργικά, σαν κάτι απαραίτητο). (αβέβαιο)
الزوج الذي يحبك مثل الملح (الغالي، كشيء أساسي). (غير مؤكد)
El savyo es el ke se ambeza una koza de kada persona
The wise one is he who learns something from every person.
Bilge kişi, her insandan bir şeyler öğrenen kişidir.
El sabio es aquel que aprende algo de cada persona.
החכם הוא זה שלומד משהו מכל אדם.
Le sage est celui qui apprend quelque chose de chaque personne.
Il saggio è colui che impara qualcosa da ogni persona.
O sábio é aquele que aprende algo de cada pessoa.
Ο σοφός είναι αυτός που μαθαίνει κάτι από τον κάθε άνθρωπο.
الحكيم هو الذي يتعلم شيئًا من كل شخص.
El ke emprestado viste, en medyo de la kaleja lo disvisten
He who wears borrowed clothes gets undressed in the middle of the street.
Ödünç kıyafet giyen kişi sokağın ortasında soyunur.
El que usa ropa prestada se desnuda en medio de la calle.
מי שלובש בגדים מושאלים מתפשט באמצע הרחוב.
Celui qui porte des vêtements empruntés se déshabille au milieu de la rue.
Chi indossa abiti presi in prestito si spoglia in mezzo alla strada.
Aquele que usa roupas emprestadas se despe no meio da rua.
Αυτός που φοράει δανεικά γδύνεται στη μέση του δρόμου.
من يرتدي ملابس مستعارة يخلع ملابسه في منتصف الشارع.
Kada uno es rey en su kaza
Everyone is king in his own home.
Herkes kendi evinde kraldır.
Cada uno es rey en su propia casa.
כל אחד הוא מלך בביתו שלו.
Tout le monde est roi dans sa propre maison.
Ognuno è re nella propria casa.
Cada um é rei na sua própria casa.
Ο καθένας είναι βασιλιάς στο σπίτι του.
كل شخص هو ملك في منزله.
Kada uno en su kaza i El Dio en la de todos
Each one in his own house, and God in everyone's.
Herkes kendi evinde, Tanrı ise herkesin evinde.
Cada uno en su casa y Dios en la de todos.
כל אחד בביתו, ואלוהים בבית של כולם.
Chacun chez soi, et Dieu chez tous.
Ognuno a casa propria e Dio in quella di tutti.
Cada um na sua casa e Deus na de todos.
Ο καθένας στο σπίτι του και ο Θεός στο σπίτι όλων.
كلٌّ في بيته، والله في بيت الجميع.
La mujer i el vino kitan al ombre del tino
Woman and wine make a man lose his senses.
Kadın ve şarap bir erkeğin aklını kaçırmasına neden olur.
La mujer y el vino hacen que un hombre pierda el juicio.
אישה ויין גורמים לגבר לאבד את שפיותו.
La femme et le vin font perdre la raison à l'homme.
La donna e il vino fanno perdere i sensi all'uomo.
Mulher e vinho fazem o homem perder os sentidos.
Η γυναίκα και το κρασί κάνουν τον άντρα να χάνει τα λογικά του.
المرأة والنبيذ يجعلان الرجل يفقد صوابه.
Hijos no tiene, inyetos le yoran
He has no children, yet grandchildren cry for him.
Çocuğu yok, ama torunları ona ağlıyor.
No tiene hijos, pero los nietos lloran por él.
אין לו ילדים, אך נכדים בוכים עליו.
Il n'a pas d'enfants, et pourtant ses petits-enfants le pleurent.
Non ha figli, eppure i nipoti piangono per lui.
Não tem filhos, mas os netos choram por ele.
Παιδιά δεν έχει, μα τα εγγόνια τον κλαίνε.
ليس له أبناء، ومع ذلك يبكي عليه الأحفاد.
Kuento de kaza no sale a la plasa
Household matters don't go out to the square (don't air your dirty laundry).
Ev işleri meydana çıkmaz (kirli çamaşırlarınızı havalandırmayın).
Los asuntos domésticos no salen a la plaza (no airees tu ropa sucia).
עניינים ביתיים לא יוצאים לכיכר (לא לאוורר את הכביסה המלוכלכת שלכם).
Les affaires ménagères ne vont pas sur la place (n'aérez pas votre linge sale).
Le faccende domestiche non vanno in piazza (non arieggiare i panni sporchi).
Assuntos domésticos não vão para a praça (não lave a roupa suja).
Τα οικιακά θέματα δεν βγαίνουν στην πλατεία (μην αερίζετε τα άπλυτά σας).
لا تخرج الأمور المنزلية إلى الميدان (لا تبث غسيلك المتسخ).
Yerros de kazados ke no sepan vizindados
The faults of married couples should not be known to the neighbors.
Evli çiftlerin kusurları komşular tarafından bilinmemelidir.
Los defectos de las parejas casadas no deben ser conocidos por los vecinos.
המגרעות של זוגות נשואים לא צריכות להיות ידועות לשכנים.
Les défauts des couples mariés ne doivent pas être connus des voisins.
I difetti delle coppie sposate non dovrebbero essere noti ai vicini.
As falhas dos casais não devem ser conhecidas pelos vizinhos.
Τα λάθη των παντρεμένων ζευγαριών δεν πρέπει να είναι γνωστά στους γείτονες.
لا ينبغي أن تكون أخطاء المتزوجين معروفة للجيران.
Kuando ombre i mujer kazan se eskapa su romansa i sus istorya empesa
When a man and a woman marry, their romance ends and their (real) story begins.
Bir erkek ve bir kadın evlendiğinde, romantizmleri sona erer ve (gerçek) hikayeleri başlar.
Cuando un hombre y una mujer se casan, su romance termina y comienza su historia (real).
כשגבר ואישה מתחתנים, הרומנטיקה שלהם מסתיימת והסיפור (האמיתי) שלהם מתחיל.
Quand un homme et une femme se marient, leur histoire se termine et leur (vraie) histoire commence.
Quando un uomo e una donna si sposano, la loro storia d'amore finisce e inizia la loro (vera) storia.
Quando um homem e uma mulher se casam, o romance termina e a história (real) começa.
Όταν ένας άντρας και μια γυναίκα παντρεύονται, το ειδύλλιό τους τελειώνει και η (πραγματική) ιστορία τους αρχίζει.
عندما يتزوج رجل وامرأة، تنتهي رومانسيتهما وتبدأ قصتهما (الحقيقية).
Fruta de oy, pan de ayer, karne de antiyer, vino de un anyo antes, azen el ombre sano
Today's fruit, yesterday's bread, the day-before-yesterday's meat and last year's wine make a man healthy.
Bugünün meyvesi, dünün ekmeği, dünden önceki günün eti ve geçen yılın şarabı insanı sağlıklı kılar.
La fruta de hoy, el pan de ayer, la carne del día anterior y el vino del año pasado hacen que un hombre sea saludable.
הפירות של היום, הלחם של אתמול, הבשר של היום הקודם והיין של השנה שעברה עושים את האדם בריא.
Les fruits d'aujourd' hui, le pain d'hier, la viande d'avant-hier et le vin de l'année dernière rendent un homme en bonne santé.
Il frutto di oggi, il pane di ieri, la carne del giorno prima di ieri e il vino dell'anno scorso rendono l'uomo sano.
A fruta de hoje, o pão de ontem, a carne de anteontem e o vinho do ano passado tornam um homem saudável.
Τα σημερινά φρούτα, το χθεσινό ψωμί, το προχθεσινό κρέας και το περσινό κρασί κάνουν έναν άνθρωπο υγιή.
فاكهة اليوم وخبز الأمس ولحم الأمس السابق ونبيذ العام الماضي تجعل الرجل بصحة جيدة.
Lavoro empesado no se mostra ni a esfuegra, ni a kunyada, ni a vizina ayreada
Unfinished work should not be shown to the mother-in-law, the sister-in-law, or the nosy neighbor. (uncertain: "ayreada")
Yarım kalan işler kayınvalideye, yengeye, meraklı komşuya gösterilmemelidir. (belirsiz: “ayreada ”)
El trabajo inacabado no debe mostrarse a la suegra, la cuñada o el vecino entrometido. (incierto: "ayreada")
אין להציג עבודה לא גמורה לחמות, לגיסה או לשכנה החטטנית. (לא ברור: "אירידה ")
Le travail inachevé ne doit pas être montré à la belle-mère, à la belle-sœur ou au voisin curieux. (incertain : "ayreada")
Il lavoro incompiuto non dovrebbe essere mostrato alla suocera, alla cognata o al vicino ficcanaso. (incerto: "ayreada")
O trabalho inacabado não deve ser mostrado à sogra, à cunhada ou à vizinha intrometida. (incerto: "ayreada")
Η ημιτελής εργασία δεν πρέπει να επιδεικνύεται στην πεθερά, την κουνιάδα ή τον αδιάκριτο γείτονα. (αβέβαιο: "ayreada")
يجب عدم عرض العمل غير المكتمل على الحماة أو شقيقة الزوج أو الجار الفضولي. (غير مؤكد: "ayreada ")
Lentejas... Si keres las komes i si no las deshas
Lentils... if you want, you eat them, and if not, you leave them (take it or leave it).
Mercimek... istersen yersin, yemezsen bırakırsın (al ya da bırak).
Lentejas… si quieres, te las comes, y si no, las dejas (lo tomas o lo dejas).
עדשים... אם אתה רוצה, אתה אוכל אותם, ואם לא, אתה משאיר אותם (קח את זה או עזוב את זה).
Lentilles… si tu veux, tu les manges, et sinon, tu les laisses (à prendre ou à laisser).
Le lenticchie... se vuoi, le mangi e se no le lasci (le prendi o le lasci).
Lentilhas... se quiser, você come, e se não, deixa (pega ou deixa).
Φακές... αν θέλετε, τις τρώτε, και αν όχι, τις αφήνετε (πάρτε το ή αφήστε το).
العدس... إذا كنت تريد، يمكنك أكلها، وإذا لم يكن كذلك، يمكنك تركها (خذها أو اتركها).
La mujer puede trokar la kolor de su pelo, ama nunka no puede trokar el karakter de su selo
A woman can change the color of her hair, but she can never change the character of her jealousy.
Kadın saçının rengini değiştirebilir, ama kıskançlığının karakterini asla değiştiremez.
La mujer puede cambiar el color de su pelo, pero nunca puede cambiar el carácter de sus celos.
אישה יכולה לשנות את צבע שערה, אך לעולם לא תוכל לשנות את אופי קנאתה.
La femme peut changer la couleur de ses cheveux, mais jamais le caractère de sa jalousie.
La donna può cambiare il colore dei capelli, ma non potrà mai cambiare il carattere della sua gelosia.
A mulher pode mudar a cor do cabelo, mas nunca poderá mudar o carácter do seu ciúme.
Η γυναίκα μπορεί να αλλάξει το χρώμα των μαλλιών της, αλλά ποτέ δεν μπορεί να αλλάξει τον χαρακτήρα της ζήλιας της.
المرأة تستطيع أن تغيّر لون شعرها، لكنها لا تستطيع أبدًا أن تغيّر طبع غيرتها.
Kuando ase luvia yoran los sielos i riye la tierra
When it rains, the skies weep and the earth laughs.
Yağmur yağdığında gökyüzü ağlar, yeryüzü güler.
Cuando llueve, el cielo llora y la tierra ríe.
כשיורד גשם, השמיים בוכים והאדמה צוחקת.
Quand il pleut, le ciel pleure et la terre rit.
Quando piove, il cielo piange e la terra ride.
Quando chove, o céu chora e a terra ri.
Όταν βρέχει, ο ουρανός κλαίει και η γη γελάει.
عندما تمطر، تبكي السماء وتضحك الأرض.
Ladino Forever is a home for the Ladino (Judeo-Spanish) language: proverbs, songs, stories and more, gathered by Michael Halphie for Sephardic families around the world.
About Ladino Forever and the Ladino languageWe use a few cookies to keep the site working. With your permission we also use Google Analytics to see which pages are read and Google AdSense to show ads that keep the site free. Cookie policy · Privacy