The proverbs of Ladino Forever: sayings from the Sephardic kitchen table, the wisdom of our grandmothers in Judeo-Spanish, each with its meaning in English and up to six more languages.
Ken oye a la djente se kita de la mujer
Whoever listens to people ends up leaving his wife.
Kuando el gato no esta baylan los ratones
When the cat is away, the mice dance.
Kedi uzaktayken fareler dans eder.
Cuando el gato no está, los ratones bailan.
כשהחתול לא נמצא, העכברים רוקדים.
Lorsque le chat est absent, les souris dansent.
Quando il gatto non c'è, i topi ballano.
Quando o gato está fora, os ratos dançam.
Όταν η γάτα λείπει, τα ποντίκια χορεύουν.
عندما تكون القطة بعيدة، ترقص الفئران.
En kazal sin perros la djente kaminan sin palos
In a village without dogs, people walk without sticks.
Köpeksiz bir köyde insanlar sopasız yürürler.
En un pueblo sin perros, la gente camina sin palos.
בכפר בלי כלבים, אנשים הולכים בלי מקלות.
Dans un village sans chiens, les gens marchent sans bâtons.
In un villaggio senza cani, la gente cammina senza bastoni.
Numa aldeia sem cães, as pessoas caminham sem paus.
Σε ένα χωριό χωρίς σκυλιά, οι άνθρωποι περπατούν χωρίς ραβδιά.
في قرية بلا كلاب، يمشي الناس بلا عصي.
Kresen los ijos, pujan las ansias
As the children grow, the worries grow.
Çocuklar büyüdükçe endişeler büyür.
A medida que los niños crecen, las preocupaciones crecen.
כשהילדים גדלים, הדאגות גדלות.
Au fur et à mesure que les enfants grandissent, les inquiétudes grandissent.
Man mano che i bambini crescono, le preoccupazioni crescono.
À medida que as crianças crescem, as preocupações aumentam.
Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, οι ανησυχίες μεγαλώνουν.
مع نمو الأطفال، تزداد المخاوف.
El pan tugerto la lumbre lo enderecha
The fire straightens crooked bread.
Ateş eğri büğrü ekmeği düzeltir.
El fuego endereza el pan torcido.
האש מיישרת לחם עקום.
Le feu redresse le pain tordu.
Il fuoco raddrizza il pane storto.
O fogo endireita o pão torto.
Η φωτιά ισιώνει το στραβό ψωμί.
تقوّم النار الخبز الملتوي.
Komo yo eredi de mis padres i tu vas a eredar de mi
As I inherited from my parents, you will inherit from me.
Ailemden miras aldığım gibi, sen de benden miras alacaksın.
Como heredé de mis padres, tú heredarás de mí.
כפי שירשתי מהוריי, אתה תירש ממני.
Comme j'ai hérité de mes parents, tu hériteras de moi.
Come io ho ereditato dai miei genitori, voi erediterete da me.
Como herdei dos meus pais, você herdará de mim.
Όπως κληρονόμησα από τους γονείς μου, θα κληρονομήσετε από μένα.
كما ورثت من والدي، سوف ترث مني.
Boka dulse avre puertas de fierro
A sweet mouth opens iron doors.
Tatlı bir ağız demir kapıları açar.
Una boca dulce abre puertas de hierro.
פה מתוק פותח דלתות ברזל.
Une bouche sucrée ouvre des portes en fer.
Una bocca dolce apre porte di ferro.
Uma boca doce abre portas de ferro.
Ένα γλυκό στόμα ανοίγει σιδερένιες πόρτες.
الفم الحلو يفتح الأبواب الحديدية.
El lovo i la oveja viyenen en konseja
The wolf and the sheep come together in council.
Kurt ve koyun konseyde bir araya gelir.
El lobo y la oveja se unen en consejo.
הזאב והכבשים מתאחדים במועצה.
Le loup et le mouton se réunissent en conseil.
Il lupo e la pecora si riuniscono in consiglio.
O lobo e as ovelhas se reúnem em conselho.
Ο λύκος και το πρόβατο συναντιούνται σε συμβούλιο.
يجتمع الذئب والخراف معًا في المجلس.
No traves la kuedra muncho ke se aranka
Don't pull the rope too hard or it will snap.
İpi çok çekme, kopar.
No tires demasiado de la cuerda, que se rompe.
אל תמשוך את החבל יותר מדי, הוא ייקרע.
Ne tire pas trop sur la corde, elle va casser.
Non tirare troppo la corda, che si spezza.
Não puxes demasiado a corda, que ela rebenta.
Μην τραβάς πολύ το σχοινί, γιατί θα κοπεί.
لا تشدّ الحبل كثيرًا فينقطع.
La estreya ke le briya
May his star shine (a blessing / wish for good luck).
Yıldızı parlasın (hayır, şans dileği).
Que le brille su estrella (un buen deseo de suerte).
שכוכבו יזהיר (ברכה, איחול למזל טוב).
Que son étoile brille (un vœu de bonne chance).
Che la sua stella brilli (un augurio di buona fortuna).
Que a sua estrela brilhe (um desejo de boa sorte).
Το αστέρι του να λάμπει (ευχή για καλή τύχη).
ليسطع نجمه (دعاء بالحظ السعيد).
Bivas, engrandeskas i kreskas komo un peshiko an aguas freskas
May you live,bring up and grow like the little fish in sweet waters.
Tatlı sulardaki küçük balıklar gibi yaşa, büyüt, büyüt.
Que vivas, crezcas y crezcas como los pececitos en aguas dulces.
מי ייתן ותחיה, תגדל ותגדל כמו הדג הקטן במים מתוקים.
Puissiez-vous vivre,élever et grandir comme les petits poissons dans les eaux douces.
Possa tu vivere,crescere e crescere come il piccolo pesce in acque dolci.
Que você viva,crie e cresça como o peixinho em águas doces.
Είθε να ζήσεις,να μεγαλώσεις και να μεγαλώσεις όπως τα μικρά ψάρια στα γλυκά νερά.
قد تعيش وتربي وتنمو مثل الأسماك الصغيرة في المياه الحلوة.
Mas le das kara, mas demanda
The more you give face (indulge), the more (s)he demands.
Yüzünüzü ne kadar çok gösterirseniz (şımartırsanız), o da o kadar çok şey talep eder.
Cuanto más das la cara (complacer), más exige.
ככל שאתה נותן פנים (להתפנק), יותר (ים)הוא דורש.
Plus vous donnez du visage (se livrer), plus il exige.
Più si dà faccia (indulgere), più (s)chiede.
Quanto mais você dá cara (se entrega), mais ele (a) exige.
Όσο περισσότερο δίνεις πρόσωπο (ικανοποιείς), τόσο περισσότερα απαιτεί.
كلما أعطيت وجهًا (انغمس)، كلما طلب المزيد.
Madre miya mi kerida, para ke me parites
My dear mother, why did you give birth to me?
Canım annem, niye doğurdun beni?
Mi querida madre, ¿por qué me diste a luz?
אמא יקרה שלי, למה ילדת אותי?
Ma chère mère, pourquoi m'as-tu donné naissance ?
Mia cara mamma, perché mi hai dato alla luce?
Minha querida mãe, por que me deu à luz?
Αγαπητή μου μητέρα, γιατί με γέννησες;
أمي العزيزة، لماذا أنجبتني ؟
El riyo pasa la arena keda
The river passes, the sand remains.
Nehir geçer, kum kalır.
El río pasa, la arena queda.
הנהר עובר, החול נשאר.
La rivière passe, le sable reste.
Il fiume passa, la sabbia resta.
O rio passa, a areia fica.
Το ποτάμι περνά, η άμμος μένει.
النهر يمرّ والرمل يبقى.
De boka a boka se va fin a Roma
From mouth to mouth, one gets all the way to Rome (by asking, you can find your way anywhere).
Ağızdan ağıza Roma'ya kadar gidilir (sora sora Bağdat bulunur).
De boca en boca se llega hasta Roma (preguntando se llega a cualquier parte).
מפה לפה מגיעים עד רומא (מי ששואל מגיע לכל מקום).
De bouche en bouche, on va jusqu'à Rome (en demandant son chemin, on arrive partout).
Di bocca in bocca si arriva fino a Roma (chiedendo si arriva ovunque).
De boca em boca se chega até Roma (perguntando, chega-se a qualquer lugar).
Από στόμα σε στόμα φτάνει κανείς μέχρι τη Ρώμη (ρωτώντας βρίσκεις τον δρόμο παντού).
من فمٍ إلى فم يصل المرء إلى روما (بالسؤال يصل المرء إلى أي مكان).
Ijos no tengo inyetos me yoran
I have no children, yet grandchildren cry for me.
Çocuğum yok, ama torunlar bana ağlıyor.
No tengo hijos y los nietos lloran por mí.
אין לי ילדים, ובכל זאת נכדים בוכים עליי.
Je n'ai pas d'enfants, et pourtant des petits-enfants me pleurent.
Non ho figli, eppure i nipoti piangono per me.
Não tenho filhos, mas os netos choram por mim.
Παιδιά δεν έχω, μα εγγόνια με κλαίνε.
ليس لي أبناء، ومع ذلك يبكي عليّ الأحفاد.
Sin lavar la kara ya empeso kon sus hohentas
Before washing his face he starts nagging.
Yüzünü yıkamadan önce dırdır etmeye başlar.
Antes de lavarse la cara comienza a regañar.
לפני שהוא שוטף את פניו הוא מתחיל לנדנד.
Avant de se laver le visage, il commence à se plaindre.
Prima di lavarsi la faccia inizia a tormentarsi.
Antes de lavar o rosto, ele começa a reclamar.
Πριν πλύνει το πρόσωπό του, αρχίζει να γκρινιάζει.
قبل أن يغسل وجهه يبدأ في التذمر.
Ni al kantador dile kanta ni al baylador dile bayla
D'ont ask a singer to sing nor a dancer to dance.
Bir şarkıcıdan şarkı söylemesini ya da bir dansçıdan dans etmesini istemeyin.
No le pidas a un cantante que cante ni a un bailarín que baile.
אל תבקשו מזמר לשיר או מרקדנית לרקוד.
Ne demandez pas à un chanteur de chanter ni à un danseur de danser.
Nonchiedere a un cantante di cantare né a un ballerino di ballare.
Não peça a um cantor para cantar nem a um dançarino para dançar.
Ζήτα από μια τραγουδίστρια να τραγουδήσει ή από μια χορεύτρια να χορέψει.
لاتطلب من المغني أن يغني ولا من الراقص أن يرقص.
No lo yames yerno fista ke tenga el aniyo en el dedo
Do not call him a son in law till he has the ring on his finger.
Parmağında yüzük olana kadar ona damat deme.
No lo llames yerno hasta que tenga el anillo en su dedo.
אל תקראו לו חתן עד שהטבעת תהיה על אצבעו.
Ne l'appelez pas beau-fils tant qu'il n'a pas la bague au doigt.
Non chiamarlo genero finché non ha l'anello al dito.
Não o chame de genro até que ele tenha o anel no dedo.
Μην τον αποκαλέσεις γαμπρό μέχρι να έχει το δαχτυλίδι στο δάχτυλό του.
لا تدعوه صهراً حتى يضع الخاتم في إصبعه.
Ladino Forever is a home for the Ladino (Judeo-Spanish) language: proverbs, songs, stories and more, gathered by Michael Halphie for Sephardic families around the world.
About Ladino Forever and the Ladino languageWe use a few cookies to keep the site working. With your permission we also use Google Analytics to see which pages are read and Google AdSense to show ads that keep the site free. Cookie policy · Privacy